معامله آپشن چیست؟ (درس اول)

در شروع مسیر یادگیری معامله آپشن، یکی از مهم‌ترین چیزها ساختن چارچوب ذهنی درست است. قبل از اینکه بخواهیم وارد مفاهیم تخصصی مثل Call و Put، Implied Volatility، یا Greeks شویم، باید بدانیم درباره‌ی چه چیزی صحبت می‌کنیم و این مفهوم از کجا آمده است.

در بسیاری از منابع آموزشی، افراد مستقیم وارد اجزای آپشن می‌شوند و انتظار دارند شما همان لحظه مفهوم را بفهمید. اما تجربه نشان می‌دهد این روش باعث می‌شود مفاهیم در ذهن پراکنده شوند و شما تصویر روشنی از نقش آپشن در معاملات نداشته باشید.

در این درس ما قصد نداریم به یکباره تمام مطالب آپشن را با شما در میان بگذاریم، هدف ما ایجاد یک ذهنیت درست برای یادگیری عمیق مفهوم آپشن است.

برای اینکه مفهوم آپشن را به درستی درک کنید لازم است معنی معامله مستقیم را بدانید و از تفاوت بین مالکیت دارایی و سفته‌بازی آگاه باشید. 

این موضوعات به شما کمک می‌کند بفهمید که آپشن در واقع چه «نوعی معامله» است و چرا وجود دارد. اگر این مفاهیم برایتان روشن نباشد، ورود به بحث آپشن مثل آن است که بخواهید بدون یادگیری الفبا، یک متن پیچیده را بخوانید.

معامله مستقیم (Spot / Cash Market) چیست؟

قبل از اینکه وارد بحث مشتقه‌ و اختیار معامله شویم، لازم است درباره‌ی ساده‌ترین و آشناترین شکل معامله صحبت کنیم؛ چیزی که تقریباً همه‌ی ما، حتی بدون اینکه اسمش را بدانیم، با آن سروکار داشته‌ایم.

 معامله‌ی مستقیم یا Spot Market نوعی از معامله است که در آن خرید یا فروش مستقیم دارایی انجام می‌شود. در این نوع معامله دارایی واقعی بین دو طرف جابه‌جا می‌شود، مالکیت دارایی به خریدار منتقل می‌گردد، معامله در همان لحظه انجام می شود و دیگر هیچ تعهدی برای آینده بین خریدار و فروشنده باقی نمی ماند.

به زبان ساده، شما چیزی را می‌خرید و صاحب آن می‌شوید؛ یا چیزی را می‌فروشید و دیگر مالک آن نیستید.

معامله‌ی مستقیم محدود به یک بازار خاص نیست. زمانی که طلا، سهام، دلار یا بیت‌کوین خرید و فروش میکنیم، یعنی در حال معامله مستقیم یا Spot Market هستیم.

فرض کنید 50,000 دلار دارید و قیمت بیت‌کوین نیز 50,000 دلار است. شما دلارهای خود را می‌دهید و بیت‌کوین می خرید، از این پس شما مالک ۱ واحد بیت‌کوین هستید و اگر قیمت بیت‌کوین بالا یا پایین برود در سود یا ضرر شما تاثیر می‌گذارد. در معامله‌ی اسپات، سود و زیان فقط و فقط نتیجه‌ی تغییر قیمت خود دارایی است.

در معامله مستقیم شما مالک واقعی دارایی هستید، باید کل مبلغ دارایی را پرداخت کنید و نسبت به نوع دارایی هزینه نگهداری و مالیات نیز خواهد داشت.

معامله مشتقه (Derivative) چیست؟

بعد از بررسی معامله‌ی مستقیم، حالا زمان آن رسیده که با مفهوم معاملات مشتقه آشنا شویم، در این بخش قرار نیست ما درباره نحوه معامله یا استراتژی های مشتقه صحبت کنیم فقط لازم است که بدانید، معامله مشتقه چیست و چه کاری انجام میدهد.

معامله مشتقه یک قرارداد است که ارزش آن از یک دارایی دیگر گرفته می‌شود. به این دارایی، دارایی پایه (Underlying Asset) گفته می‌شود. یعنی خود قرارداد به تنهایی ارزشی ندارد و ارزش آن کاملا وابسته به دارایی پایه است.

به بیانی دیگر شما در معامله مشتقه خود دارایی را نمی خرید، بلکه روی قیمت دارایی معامله می کنید. یعنی شما به‌جای اینکه مالک دارایی شوید، وارد یک قرارداد می‌شوید که سود و زیان آن با تغییر قیمت دارایی پایه تغییر می‌کند.

دارایی پایه (Underlying Asset) چیست؟

دارایی پایه همان چیزی است که قرارداد مشتقه بر اساس آن تعریف شده است. این دارایی می‌تواند برای مثال بیت‌کوین، اتریوم، طلا و یا سهام شرکت‌ها مختلف باشد. قیمت این دارایی‌ها بالا و پایین می‌شود و قرارداد مشتقه، این تغییرات قیمت را دنبال می‌کند.

برای درک بهتر معاملات مشتقه لازم است یک مثال بزنیم، شما فرض کنید میخواهید ۱ بیت‌کوین به ارزش 55,000 دلار خرید کنید. در معامله مستقیم باید خود بیت‌کوین را بخرید و کل مبلغ 55,000 دلار را پرداخت کنید، و از طرفی خود شما مسئول نگهداری آن هستید.

حالا اگر با استفاده از قرارداد مشتقه، اقدام به خرید بیت‌کوین کنید. شما دارایی واقعی نمی‌خرید، فقط وارد یک قرارداد می‌شوید. این قرارداد طوری طراحی شده که قیمت آن با قیمت دارایی پایه (بیت‌کوین) بالا و پایین می‌شود.

انواع معاملات مشتقه 

قراردادهای مشتقه به چهار نوع به نام های Futures، Forwards، Options و Swaps تقسیم می‌شود. لازم نیست همه این مدل ها را بلد باشید، در این جا ما فقط به آموزش معاملات آپشن یا اختیار معامله می پردازیم

اختیار معامله یا معامله آپشن چیست؟

تا اینجا با معامله‌ی مستقیم و قراردادهای مشتقه آشنا شدیم و دیدیم که چگونه می‌توان بدون خرید دارایی، روی قیمت آن معامله کرد. حالا میخواهیم در خصوص موضوع اصلی، معامله آپشن یا اختیار معامله صحبت کنیم. در نظر داشته باشید واژه اختیار معامله همان آپشن است، و تفاوتی با هم ندارند. هدف این بخش فقط این است که بدانیم معامله آپشن چیست.

معامله آپشن یعنی: حق خرید یا فروش یک دارایی، در یک قیمت مشخص، تا یک زمان مشخص

نکته‌ی مهم این تعریف، کلمه‌ی حق است. یعنی وقتی شما یک اختیار معامله دارید، اجازه دارید معامله را انجام دهید. اما مجبور نیستید به آن پایبند باشید. به بیان دیگر  یعنی اگر شرایط به نفع شما نباشد، می‌توانید از این قرارداد استفاده نکنید.

تفاوت اصلی بین معاملات Option با Futures در این است که در Futures، شما یک تعهد دارید و باید طبق قرارداد عمل کنید. اما در معاملات آپشن، شما طبق قرارداد یک حق دارید یعنی انتخاب با شماست.

معاملات آپشن چند مدل قرارداد دارد؟

قراردادهای آپشن دو مدل به نام‌های اختیار خرید (Call Option) و اختیار فروش (put Option) دارد. از این پس با این دو نوع قرارداد بیشتر کار می‌کنیم. در ادامه هر مدل از این قرارداد اختیار معامله را توضیح می‌دهیم.

اختیار خرید (Call Option) چیست؟

کال آپشن یا اختیار خرید قراردادی است که به شما حق خرید دارایی را با قیمت مشخص (Strike Price) تا تاریخ معین می‌دهد. یعنی زمانی که انتظار رشد قیمت دارید، نیاز نیست خود دارایی را بخرید. با خرید یک قرارداد اختیار خرید، انگار خود دارایی را خرید کردید و اگر قیمت رشد کند، به همان اندازه سود می‌کنید.

برای درک عمیق کال آپشن یک مثال ساده میزنیم. فرض کنید شما 1000 دلار دارید و قیمت بیت‌کوین 50,000 دلار است. بررسی کردید که در آینده نزدیک، قیمت بیت‌کوین رشد می‌کند. با خرید یک واحد از قرارداد کال آپشن بیت‌کوین شما در واقع یک واحد بیت‌کوین خرید کردید. اگر قیمت بیت‌کوین رشد کند و به 60,000 دلار برسد، شما 10,000 دلار به دست می آورید.

اختیار فروش (put Option) چیست؟

پوت آپشن یا اختیار فروش قراردادی است که به شما حق فروش دارایی را با قیمت مشخص تا تاریخ معین می‌دهد. یعنی زمانی که انتظار ریزش قیمت دارید، میتوانید با خرید یک قرارداد اختیار فروش، بعد از ریزش قیمت، روی قیمت قرارداد اعمال کرده و سود کسب کنید.

برای مثال فرض کنید 1000 دلار دارید و قیمت بیت‌کوین 50,000 دلار است. بررسی کردید به زودی قیمت بیت‌کوین به دلیل بالا رفتن نرخ بهره ریزش پیدا می‌کند. با خرید یک واحد از قرارداد اختیار فروش بیت‌کوین روی قیمت 50,000 دلار، در صورت ریزش قیمت تا 40,000 دلار، شما به دلیل داشتن قرارداد اختیار فروش میتوانید روی 50,000 دلار بفروشید و 10,000 دلار سود به دست آورید.

عناصر کلیدی قرارداد آپشن چیست؟

هر قراردادی که در دنیای واقعی بخواهیم ببندیم، شامل یک سری اجزا مثل خریدار و فروشنده، تعهدات طرفین، موارد مالی قرارداد است. در اختیار معامله نیز چون یک قرارداد است، از اجزای تشکیل شده که در ادامه با هم بررسی می‌کنیم. 

• Underlying (دارایی پایه)
  دارایی پایه همان دارایی است که ما می‌خواهیم قرارداد آپشن آن را دریافت کنیم.
• Call Option & put Option (جهت معامله)
  دو مدل قراردادی است که میتوانیم در معاملات آپشن استفاده کنیم.
• Strike Price (قیمت اعمال)
  قیمتی است که در قرارداد مشخص می‌شود تا تعهدات قرارداد مشخص شود.
• Expiry Date (زمان انقضا)
  تاریخ روزی است که باید به قرارداد پایبند باشیم و بعد از آن دیگر قرارداد از بین می‌رود.
• Premium (هزینه یا قیمت اختیار معامله)
  در زمان خرید قرارداد آپشن باید مبلغی را بابت تعهداتی که فروشنده به ما میدهد پرداخت کنیم.

تا اینجا با معامله آپشن، خرید اختیار خرید، فروش اختیار فروش و اجزای اصلی یک قرارداد آپشن آشنا شدیم. در ادامه یک مثال از خرید اختیار خرید (call option) میزنیم تا از موارد گفته شده درک عمیق تری داشته باشید.

یک مثال ساده از اختیار خرید (Call Option)

فرض کنید، قیمت فعلی بیت‌کوین 60,000 دلار است، شما انتظار دارید قیمت بیت‌کوین در آینده افزایش پیدا کند. به‌جای اینکه خود بیت‌کوین را بخرید، تصمیم می‌گیرید از یک Call Option استفاده کنید.

این قرارداد آپشن شرایط زیر را دارد:

• Underlying (دارایی پایه): BTC
• Call Option
• Strike (قیمت اعمال): 62,000 دلار
• Expiry Date (زمان انقضا): ۱۴ روز
• Premium (هزینه قرارداد): 1,000 دلار
  

این قرارداد اختیار خرید نشان می‌دهد که 1,000 دلار پرداخت می‌کنید، و در ازای آن، حق خرید بیت‌کوین را در قیمت 62,000 دلار، تا ۱۴ روز آینده به شما می‌دهد.

سناریو اول: قیمت بیت‌کوین به 66,000 دلار میرسد

طبق قرارداد اختیار خریدی که داشتیم، و آخرین قیمت بیت‌کوین که 66,000 دلار است. با اعمال این قرارداد، شما 3,000 دلار سود می کنید. یعنی فاصله قیمت قرارداد که 62,000 دلار بود، با قیمت فعلی بیت‌کوین که 66,000 دلار است، 4,000 دلار می‌شود. از طرفی هم 1,000 دلار بابت هزینه قرارداد پرداخت کردید، که حاصل هزینه قرارداد منهای سود به دست آمده، 3,000 دلار است.

سناریو دوم: قیمت بیت‌کوین 55,000 دلار می‌شود

اگر تا زمان سررسید(Expiry Date) قیمت بیت‌کوین به 55,000 دلار برسد، چون قیمت دارایی پایه از قیمت قرارداد اختیار خرید پایین تر رفته است، شما میتوانید از حق خود استفاده کنید و قرارداد را انجام ندهید. تنها  چیزی که شما از دست میدهید، همان 1,000 دلار است که بابت هزینه قرارداد اختیار خرید (Premium) پرداخت کردید.

نکته‌ی کلیدی این است که شما با پرداخت مبلغی مشخص، یک اختیار به دست می‌آورید، که ریسک شما را از ابتدا محدود می‌کند، و فقط در صورت حرکت قیمت به بالای قیمت قرارداد، وارد سود می‌شوید.

جمع‌بندی آپشن چیست؟

درس اول قرار نبود شما را وارد جزئیات معاملات آپشن کند. هدف آن، ساختن یک چارچوب ذهنی اولیه بود تا بدانید، از کجا شروع کرده‌ایم، چرا به آپشن رسیده‌ایم و این ابزار دقیقاً در کجای بازار قرار می‌گیرد

آنچه در این درس یاد گرفتیم

۱. معامله‌ی مستقیم (Spot): به معنی خرید یا فروش واقعی دارایی است. مالکیت دارایی منتقل می‌شود و سود و زیان مستقیماً از تغییر قیمت می‌آید.

۲. مشتقه (Derivative): خود دارایی معامله نمی‌شود. بلکه روی قیمت دارایی معامله انجام می‌دهیم و قرارداد جای دارایی را می‌گیرد.

۳. اختیار معامله (Option): یک قرارداد مبتنی بر دارایی پایه است. به شما اختیار می‌دهد، که امکان کنترل ریسک و طراحی استراتژی را فراهم می‌کند.

اگر تا به اینجا مفهوم معامله مشتقه و اختیار معامله (Option) را متوجه شدید، من به شما تبریک میگویم. شما مسیر را درست پیش رفتید. در مقالات آینده به جزییات بیشتری می‌پردازیم. پس اصلا جای نگرانی نیست در درس اول تا همین حد کافی است.

درس دوم: پارامترهای قرارداد آپشن