قرارداد آپشن اروپایی و آمریکایی چیست؟ (درس سوم)

در درس های قبلی با مفهوم معامله آپشن و پارامترهای آپشن آشنا شدیم و همچنین فهمیدیم قراردادهای آپشن می‌توانند برای خرید یا فروش دارایی استفاده شوند و معامله‌گران از آن‌ها برای مدیریت ریسک یا کسب سود استفاده می‌کنند.

اما هنوز یک سؤال مهم باقی مانده است؛ این حق دقیقاً چه زمانی قابل استفاده است؟

در بازار آپشن، همه قراردادها از نظر زمان اعمال شدن یکسان نیستند. بعضی قراردادها را می‌توان قبل از سررسید اعمال کرد و بعضی دیگر فقط در لحظه سررسید قابل اعمال هستند. این تفاوت، پایه‌ی دو مدل اصلی قرارداد آپشن یعنی قرارداد آمریکایی و قرارداد اروپایی است.

در این مقاله یاد می‌گیریم:

• اعمال کردن قرارداد آپشن (Exercise) یعنی چه
• تفاوت آپشن آمریکایی و اروپایی چیست
• چرا معامله‌گران از هر دو مدل استفاده می‌کنند
• تفاوت «اعمال قرارداد» با «بستن موقعیت» چیست

اگر تفاوت مدل آمریکایی و اروپایی را درک نکنید، ممکن است رفتار قرارداد را اشتباه تحلیل کنید. بسیاری از مفاهیم مهم بعدی مثل ارزش زمانی، مدیریت موقعیت و استراتژی‌های آپشن، به همین تفاوت وابسته هستند.

اعمال کردن قرارداد آپشن (Exercise) یعنی چه؟

وقتی می‌گوییم یک معامله‌گر قرارداد آپشن خود را «اعمال» کرده، یعنی از حقی که قرارداد به او داده استفاده کرده است.

اگر قرارداد از نوع Call Option باشد، خریدار حق خرید دارایی را دارد.
اگر قرارداد از نوع Put Option باشد، خریدار حق فروش دارایی را دارد.

به زبان ساده:

• اعمال کردن Call یعنی خرید دارایی با قیمت اعمال
• اعمال کردن Put یعنی فروش دارایی با قیمت اعمال

نکته مهم این است که خریدار قرارداد «اختیار» دارد، نه اجبار. یعنی می‌تواند قرارداد را اعمال کند یا از انجام آن صرف‌نظر کند.

قرارداد آپشن آمریکایی (American Style Option)

در قراردادهای آمریکایی، خریدار می‌تواند در هر زمانی قبل از سررسید قرارداد را اعمال کند، یعنی اگر قرارداد هنوز منقضی نشده باشد، معامله‌گر هر لحظه می‌تواند تصمیم بگیرد از حق خود استفاده کند.

مثال ساده

فرض کنید یک Call Option آمریکایی روی بیت کوین دارید:

• قیمت اعمال: 81,000 دلار
• تاریخ سررسید: یک ماه بعد

این قرارداد به شما حق می‌دهد بیت کوین را با قیمت 81,000 دلار خریداری کنید.

حالا فرض کنید قبل از سررسید، قیمت سهم به 100,000 دلار برسد، چون قرارداد آمریکایی است، شما می‌توانید همان لحظه قرارداد را اعمال کرده و سهم را با قیمت 81,000 دلار بخرید؛ در حالی که قیمت بازار 100,000 دلار است؛ یعنی به ازای هر سهم، 19,000 دلار شما خواهد بود.

آپشن اروپایی (European Style Option)

در قراردادهای اروپایی، خریدار فقط در زمان سررسید می‌تواند قرارداد را اعمال کند، یعنی حتی اگر قرارداد وارد سود شده باشد، تا قبل از سررسید اجازه اعمال آن را ندارد.

مثال ساده

همان مثال قبلی را در نظر بگیرید، یک Call Option روی بیت کوین دارید

• قیمت اعمال: 81,000 دلار
• تاریخ سررسید: یک ماه بعد

اما این بار قرارداد از نوع اروپایی است، اگر قیمت سهم قبل از سررسید به 100,000 دلار برسد، شما هنوز نمی‌توانید قرارداد را اعمال کنید؛ چون قرارداد فقط در تاریخ سررسید قابل اجرا است. این موضوع معمولاً برای معامله‌گران تازه‌کار عجیب به نظر می‌رسد، چون تصور می‌کنند در این حالت فرصت سود از بین می‌رود. اما در عمل، ماجرا کمی متفاوت است.

چرا معامله‌گران از آپشن اروپایی استفاده می‌کنند؟

بسیاری از افراد فکر می‌کنند اگر امکان اعمال زودتر از موعد وجود نداشته باشد، قرارداد اروپایی محدود و ضعیف‌تر است. اما در بازار واقعی، معامله‌گران معمولاً قرارداد را اعمال نمی‌کنند؛ بلکه خودِ قرارداد را معامله می‌کنند، یعنی اگر قیمت آپشن افزایش پیدا کند، معامله‌گر می‌تواند قراردادش را به شخص دیگری بفروشد و سود خود را دریافت کند؛ پس حتی در آپشن اروپایی هم لازم نیست تا سررسید منتظر بمانید.

تفاوت اعمال قرارداد و بستن موقعیت

این دو مفهوم معمولاً با هم اشتباه گرفته می‌شوند. اعمال قرارداد (Exercise) یعنی استفاده از حق خرید یا فروش دارایی طبق قرارداد. بستن موقعیت (Closing Position) یعنی فروش خودِ قرارداد آپشن به معامله‌گر دیگر. در بازار آپشن، بیشتر معامله‌گران حرفه‌ای قبل از سررسید، موقعیت خود را می‌بندند(یعنی سفته بازی می‌کنند) و وارد فرآیند اعمال قرارداد نمی‌شوند.

نقش ارزش زمانی در قراردادهای آپشن

یکی از دلایل مهمی که معامله‌گران معمولاً قرارداد را نمی‌خواهند زود اعمال کنند، وجود چیزی به نام ارزش زمانی است؛ اگر هنوز تا سررسید زمان باقی مانده باشد، قرارداد آپشن فقط بر اساس اختلاف قیمت بازار و قیمت اعمال ارزش‌گذاری نمی‌شود؛ بلکه زمان باقی‌مانده نیز روی قیمت آن تأثیر دارد.

برای این که این مورد را بهتر درک کنید یک مثال میزنیم:

• قیمت بیت کوین 80,000 دلار
• قیمت اعمال قرارداد = 70,000 دلار

اختلاف این دو قیمت برابر 10,000 دلار است.

اما چون هنوز تا سررسید زمان باقی مانده، ممکن است خودِ قرارداد آپشن در بازار با قیمت 12,000 دلار معامله شود، یعنی معامله‌گر اگر قرارداد را بفروشد، 2,000 دلار بیشتر از اعمال مستقیم قرارداد سود می‌گیرد؛ این بخش اضافه (2,000 دلار) همان ارزش زمانی قرارداد است که در درس‌های بعدی کامل بررسی خواهیم کرد.

آیا مدل آمریکایی بهتر از اروپایی است؟

در ابتدای یادگیری ممکن است تصور کنید قرارداد آمریکایی همیشه بهتر است، چون انعطاف بیشتری دارد. اما در عمل، هر دو مدل کاربردهای خاص خود را دارند و در بازارهای مختلف استفاده می‌شوند.

مهم‌ترین نکته برای شما در این مرحله این است که بدانید:

• قرارداد آمریکایی → امکان اعمال قبل از سررسید دارد
• قرارداد اروپایی → فقط در سررسید اعمال می‌شود
• اما هر دو مدل را می‌توان قبل از سررسید قراردادهایش را خرید و فروش کرد.

جمع‌بندی قراردادهای آپشن آمریکایی و اروپایی

در این درس، هدف ما یادگیری استراتژی‌های معامله‌گری نبود؛ بلکه می‌خواستیم مفهوم «اعمال قرارداد» را بشناسیم و تفاوت دو مدل اصلی قراردادهای آپشن را درک کنیم.

آنچه در این درس یاد گرفتیم:

۱. اعمال کردن قرارداد یعنی استفاده از حق خرید یا فروش دارایی طبق قرارداد آپشن.

۲. در آپشن آمریکایی، قرارداد در هر زمانی قبل از سررسید قابل اعمال است.

۳. در آپشن اروپایی، اعمال قرارداد فقط در زمان سررسید انجام می‌شود.

۴. بستن موقعیت با اعمال قرارداد تفاوت دارد و معامله‌گران معمولاً خودِ قرارداد را معامله می‌کنند، نه دارایی پایه را.

۵. ارزش زمانی قرارداد باعث می‌شود فروش قرارداد در بسیاری از مواقع سود بیشتری نسبت به اعمال مستقیم داشته باشد.

اگر تا اینجا توانستید تفاوت اعمال قرارداد و بستن قرارداد را درک کنید و مدل آمریکایی و اروپایی را از هم تشخیص دهید، یعنی یکی از پایه‌های مهم بازار آپشن را یاد گرفته‌اید. ما به صورت کلی روی قرارداد های اروپایی کار می‌کنیم پس از این پس مواردی که گفته می‌شود در خصوص قرارداد آپشن مدل اروپایی است.